چند روز پیش داشتم گفتگوی لکس فریدمن با پیتر سینگر رو گوش می کردم. پیتر سینگر جزو معدود شخصیت های شدیدا چپ گرا در صحنه روشنفکری دنیای انگلیسی زبانه که من با کارهاش آشنام و براش احترام قائلم علیرغم این که به نظرم بعضی از نظراتش خیلی خطرناکن. برای این که حداقل consistency منطقی داره. وقتی میگه حیوانات ذاتا ارزش اخلاقیشون کمتر از انسان نیست خودش متوجه نتیجه این حرف هست و اون اینه که لازمه این حرف فقط این نیست که حیوانات رو بیاره بالا بلکه مجبوره انسان ها رو هم یکم بیاره پایین. به همین دلیل هم مثلا باور داره یک انسان آنانکافلیک (انسان هایی که فقط با ساقه مغز متولد میشن) ارزش اخلاقیشون کمتر از حیواناتی مثل سگ و اسب هست. و چپ های تندرو هم اتفاقا به همین دلیل ازش متنفرن.
یک بار توی یکی از مناظره هاش با یک طرف به شدت مذهبی مسیحی گفت به نظرش اخلاقیه کسانی که با بیماری های خیلی شدید و غیر قابل درمان مثل Epidermolysis bullosa (که توی ایران بهش میگن بیماری پروانه ای) متولد میشن رو (تحت شرایط خیلی خاصی که خودش توضیح میده) در همون کودکی به صورت انسانی و بدون درد و بدون رنج از از بین ببرن.
چیزهای دیگه ای هم گفته مثل این که صنعت تولید عمده گوشت به شدت غیراخلاقیه (و به نظرم کسی که بدونه این صنعت چجوری کار می کنه محال ممکنه بتونه باهاش مخالفت کنه). همچنین آزمایش کردن روی حیوانات (مخصوصا آزمایش های روانشناسی) باید متوقف بشن که بازم به نظرم اگه کسی بدونه روان شناس های آکادمیک چه شکنجه های روحی و جسمی وحشتناکی به حیوانات اعمال کردند و بعضا هنوز هم می کنند نمیتونه باهاش مخالف باشه و منم از این جهات باهاش همدلم. وضعیت بعضی از این آزمایش ها جوریه که من تقریبا مطمئنم خود اون روان شناس ها و دانشجوهایی که در این آزمایش ها سهیم بودن باید توی دارلمجانین بستری بشن. شاید با خودتون بگید: خب تو اگه میدونی روش های تولید صنعتی گوشت غیر اخلاقیه چرا بازم خودت گوشت میخری؟ آفرین و جوابش اینه: چون من آدم بدی ام.
القصه... توی اون گفتگوش با لکس فریدمن (لکس متخصص هوش مصنوعیه) لکس ازش درباره رابطه بین آگاهی و رنج می پرسه. دلیلش اینه که میگه خودش این آزمایش رو انجام داده و مثلا به روبوت های خانگیش با یادگیری مایشن یاد داده که ادای درد کشیدن رو در بیارن و جیغ و ناله کنند. پیتر سینگر چنان که ازش بر میاد گفت (با قدری بی تفاوتی نسبت به اصل موضوع بحث)(واقعا باید یاد بگیرم در مصرف پرانتز صرفه جویی کنم) که به نظرش موجوداتی که آگاهی ندارن مثل برنامه های کامپیوتری و روبوت ها هرچقدر هم دقیق و باورپذیر ادای رنج کشیدن رو در بیارن باز منزلت اخلاقی ندارن و دلیلی نداره ما به رنجشون اهمیت بدیم.
وقتی که به آخر گفتگو رسید توی دلم کلی حسرت خوردم که من جای لکس نبودم وگرنه در ادامه ازش میپرسیدم: «اگه ما علاوه بر این که ربات هامون رو پروگرم کردیم که ادای درد کشیدن رو در بیارن، پروگرمشون کنیم که از درد و رنج فرار کنند و وقتی درد میکشن تقلا کنند که خودشون رو نجات بدن چی؟ بازم منزلت اخلاقی ندارن؟ مگه حیوانات (و نهایتا خود ما) چیزی جز همینیم؟ مگه ما چیزی جز یک کد ژنتیکی هستیم که بعد از میلیونها سال تکامل با همون پروسه ای که ماشین ها یاد می گیرن یاد گرفته که از درد فرار کنه و خودشو نجات بده در اون صورت فرق اون ماشین با ما چیه؟»
برام جالب بود که ببینم آدمی که ذهنش به دقت سینگره در این باره چی فکر می کنه. ذهنمو بیشتر از این درگیر این سوال نمی کنم البته. من سالهاست که فلسفه رو طلاق دادم.
یک بار دیگه برمیگردیم به جمله معروف منسوب به جان فون نویمان بزرگ که همه این بحث رو خلاصه می کنه و سالها پیش از شروع داستان هوش مصنوعی گفته شده:
You insist that there is something a machine cannot do. If you tell me precisely what it is a machine cannot do, then I can always make a machine which will do just that